Voxen boto-emailea armairutik atera da
Duela ez hainbeste, alderdi ultraeskuindar bati botoa ematea eta hori aitortzea lotsagarritzat jotzen zen. Ulertzeko modukoa zen: ia inork ez zuen ausardiarik publikoki onartzeko arrazista, matxista, homofobo edota izaera demokratiko zalantzagarria zuen alderdi bati botoa emango ziola. Gaur egun, berriz, badirudi kontrakoa gertatzen ari dela. Normaltasun osoz, ozen adierazten da; batzuetan, harro ere bai. Espainian, eta Euskadin ere bai, Voxen boto-emailea armairutik atera da eta jada ez da ezkutatzen.
Honen adierazlerik onena inkestetan ikusi dezakegu. Batez ere, boto zuzenaren ehunekoan; hau da, ea zenbat inkestatuk hasieratik aitortzen duten Voxi botoa emango diotela, inkestaren egileek azkeneko estimazioa 'kozinatu' aurretik beste parametro batzuk kontuan hartuta. Urrian argitaratutako CISen inkestan, Voxen boto zuzenaren ehunekoa %12,6koa zen, PPren %13,1etik oso gertu. Baina oraindik esanguratsuagoa da Euskadin gertatzen dena: EiTB Focusen datuen arabera, Voxek PPk baino boto zuzen gehiago jasotzen ditu: %2,7 vs. %1,6.
Hau gertatzen ari da Voxen boto-emaileak konplexuak alde batera utzi dituelako eta, ezkutatu beharrean, lehen gerta zitekeen bezala, orain bere aukera politikoaz harro dagoelako. Eta hau ez da kasualitatearen emaitza, baizik eta gizarte-giroan gertatutako aldaketa sakon baten ondorioa. Pandemiaren aurretik, 'politikoki zuzentzat' har daitekeenaren aldarrikapen masiboen korrente bat egon zen (feminismoa, LGTBIQ+ kolektiboa, klima-aldaketaren aurkako borroka...), baina covid-ak negazionismoa hedatu zuenetik, badirudi baldintzak finkatu direla sistemarekin nazkatuta dagoen jendea matxinatzeko, harrotasunez gainera.
Voxen boto-emailea, esate baterako, feminismoaren aurrerapenagatik bere pribilegioak arriskuan ikusi zituen gizona da, orain babestua sentitzen dena genero-indarkeria zalantzan jartzeko; matxista, arrazista edo homofoboa izateagatik akusatua izateko beldurragatik hitz bakoitza neurtzeaz nekatu den gizona da, orain alderdi politiko batean bere ondoeza legitimatzen duen bozgorailua aurkitu duena; diskurtso nagusiak bera errudun bihurtu duela sentitzen duen gizona da, orain bere emozioei zuzenean dei egiten dien 'aski da' batekin erantzuten duena.
Boto-emaile hori jada ez da ezkutatzen; aitzitik, bere jarrera argi eta garbi aldarrikatzen du, inposaketa kulturaltzat jotzen duenaren aurkako erresistentzia gisa. Erabat bazterzen ditu orain dela gutxi arte eztabaida publikoan nagusi ziren markoak, eta pentsatzen duena konplexurik gabe esan dezakeela uste duenaren konbentzimenduarekin egiten du hori. Eta hemen Santiago Abascalen alderdiak kontakizun sinple eta eraginkor bat eskaintzen dio: zuzentasun politikoa urrunegi joan dela, ezkerra sen ona monopolizatzen saiatu dela eta erreakzionatzeko unea iritsi dela.
Horrela, lehen Gabonetako familia-afarietan edo WhatsAppeko taldeetan xuxurlatzen zen diskurtso bera orain solasaldietan eta sare sozialetan oihukatzen da. Baita inkestatzaile batek botoa nori emango diozun galdetuz deitzen duenean ere. Desinhibizioa da, baina ez da ideologiatik sortzen, baizik eta galdu duena (estatusa, zentralitatea, eragina) berreskuratu nahi duenarengandik. Izan ere, ez da Vox izan ezinegon hori sortu duena, baina bai bideratzen jakin duena, tamalez gure demokraziaren kalitaterako...
