https://static.elcorreo.com/www/menu/img/zurekin-desktop.jpg

IDAZLEEN DEKALOGOAK

IDAZLEEN DEKALOGOAK
Fotolia

Asko dira idazlegaiei zein irakurleei zuzendutako dekalogoak. Zorrotzagoak batzuk, umoretsuagoak besteak, baina, idazle handien kasuan, beti dago zer ikasi

ARITZ GORROTXATEGI

Asko dira idazlegaiei zein irakurleei zuzendutako dekalogoak. Zorrotzagoak batzuk, umoretsuagoak besteak, baina, idazle handien kasuan, beti dago zer ikasi. Augusto Monterrosok, adibidez, honako hau azpimarratzen du bere dekalogoaren lehen arauan: «Esateko zerbait baduzu, esazu; esaterik ez duzunean, esazu ere. Idatz ezazu beti». Bigarren araua kontsolagarria da zinez: «Ez idatzi inoiz garaikideentzat, are gutxiago, askok egiten duten bezala, arbasoentzat. Idatz ezazu etorkizunari begira, zeinean zalantzarik gabe famatua izango zaren, gauza jakina baita etorkizunak merezi duzuna ematen dizula beti».

Badira halaber kontrajarriak diren aholkuak. Lichtenbergek, esaterako, uste zuen idazle benetan onek akats bakarra zutela, idazle kaskar edo txar askori eragiten dietela. Horacio Quirogak, aldiz, maisu batengan Jainkoagan bezainbeste sinesteko esaten zuen (ez zituen, gainera, maisu txarrak: Poe, Maupassant, Kipling eta Txekhov). Onetti herrikidea ez zetorren bat Quirogarekin. «Ez joan moden atzetik, uko egin maisu sakratuari oilarraren hirugarren kantua baino lehen». Onettik berak, literaturarekin zeukan harremanaz ari zela, maitaletzat jotzen zuen. «Inoiz ez naiz izan idazketaren esklaboa, Vargas Llosa edo García Márquez diren bezala. Noizbait esan izan diet haiei, zuk literaturarekin duzun harremana ezkontzakoa da».

Batzuen ustez, bizkarra eman behar zaizkie alderdi ekonomikoei; beste batzuek, ordea, merkatuaren legeei adi egoteko gomendatzen dute. Stevensonen ustez, mundu honetan ezein gizakik duen betebeharra kaudimenduna izatea da; behin hori lortuta, nahi adina nabarmenkeria egin dezake; «baina, garbi gera bedi, une hori erdietsi arte, burgesaren poltsa gorteiatu beharko du maiztasunez». Batzuk adberbioen kontra daude; beste batzuk, berriz, adjektiboen kontra. Okerrago zahartzen omen dira. Txekhoven aburuz, gako nagusia kentzea zen, soiltzea, eta ez zamatzea. Esan beharrekoa esatea eta desagertzea. Badira, bestalde, kalezulo baten aurrean uzten zaituztenak ere. Sommerset Maughamek esan zuenez, «hiru oinarrizko arau daude nobela bat idazteko; zoritxarrez, inork ez daki zeintzuk diren». Hans Magnus Enzensberger-entzat «beste idazleentzat aginduak ezartzen dituen idazlea ergela da». Foster Wallacentzat, idazlea gustu oneko kleptomanoa da.

Idazle baten estiloa testutik desagertzea izan daiteke. Stendhalek eta Flaubertek ispilu bat jarri zuten errealitatea islatzeko, eta ez hartan narratzaile orojakile bezala sartzeko. «Desegin bertsoa», zioen León Felipek, «kendu errimaren litsak, metroa, kadentzia, baita ideia bera ere… Hitzak haizatu… Eta zerbait geratzen bada oraindik, horixe izango da poesia». Idazle batzuen kasuan etengabe suma ditzakegu bere lanetan sartu-irtenak egiten, pertsonaien elkarrizketetan parte hartzen, baita gainjartzen ere. Horietakoa da, adibidez, Victor Hugo. 'Narratzaile orojakilea' esaten zaio horri, eta gaur egun kontu zaharkitua dirudi literaturan, baina, paradoxikoki, horixe bera da teknologia berriek bilatzen dutena, muturrak etengabe sartzea, gertatzen den oro jakitea (eta, batzuetan, baita kontrolatzea ere). Julio Ramón Ribeyroren ustez, ipuinak erakutsi baino ez du egin behar, ez irakatsi. Bestela, irakaspen bat izango litzateke. Hor literatura konprometituaren alorrean sartzen gara, baina luze jo dezake horrek. Gaia ebazteko, ekar ditzadan Orhan Pamuken hitz batzuk: «Nobela politikoa genero mugatua da. Politikak gurekiko ezberdinak diren horiek ez ulertzeko erabakitasuna dakar; nobelagilearen arteak, aldiz, gurekiko ezberdinak diren horiek ulertzeko erabakitasuna dakar».

Joyce Carol Oatesentzat, lehen zirriborroa infernua da; azken zirriborroa, berriz, paradisua. Nolakoa zen hasieran testua, nolakoa bukaeran… Zenbateraino sartu duen eskua editoreak… Zer formula jarraitu dezake nobelagile on batek?, galdetu zioten behin Faulknerri. Eta hark erantzun: «Nobelagilea inoiz ez da egon behar pozik egiten duen horrekin. Egiten dugun hori, inoiz ez da izan beharko lukeen bezain ona».

Contenido Patrocinado

Fotos

Vídeos