https://static.elcorreo.com/www/menu/img/zurekin-desktop.jpg

Distantzia

Distantzia
FELIPE JUARISTI

Gongorarenean irakurri berri dut distantzia gehiago dagoela gizakiarengandik Jainkoarengana, gizakiarengandik Heriorengana baino. Bere garaiko lehian, Quevedo izan zuen aurkari, arerio eta salatari, eta, gaur egungo ikuspegitik, Quevedo garaile suertatu bada ere, fortunaren gurpila aldekoa izateagatik, ez legoke gaizki haren poemak berriro errepasatzea, ohar gaitezen poeta handi eta doinu-anitz baten aurrean gaudela: hitz bakoitza musika nota bat da, edo ia. Literaturaren historia gizartearen historia baino ez da. Testu idatziak ahozkoa ordezkatu du; lekukoaren balioa gutxitu egin da, bizitzaren epaitegian. Gaurko medioekin, hitzaren indarra irudiaren indarrak zapuztu du. Literatura egiteko modua ere aldatu da. Tolstoi ohartu zen horretaz. Idazle errusiarrarentzat testu idatzi bati gerta zekiokeen okerrena «elaboratuegia» izatea zen, alegia landuegia. «Arozgintza» deitzen zion Faulknerrek idazteko modu horri. Arotzak ongi egin dezake bere lana, baina nekez izango da harena artelana. Irudimenari teknika nagusitu zaio, arimari gorputza nagusitu zaion bezala.

Matsuo Basho ez zen Gongoraren garaikide izan. Batak utzitako errealitatea besteak eskuratu zuen, munduko beste muturrean. Toki bateko eta une bateko argialdia zehaztu nahi izan zuen poesiaren bidez. Batzuek haiku deitzen diote horri. «Udan belarra,/ gerlariak hil dira./ Besterik ez da». Garbi dago hala moduzko itzulpenean testuak asko galtzen duela. Hitzez hitz itzulita ere, distantzia gehiegi dago orduko idazleen eta gure artean, gaindiezina gehienetan. Hizkuntza izan daiteke zubi, ez dut zalantzarik, baina beste zerbait gehiago ere behar da orduko hitzak gurera ekartzeko, orduko irudiak gureganatzeko. Irudimena behar da, eta eskas samar gabiltza horretaz. Bashok, Yourcenarren interpretazioa da, une zehatz bateko eternitatea bizi nahi izan zuen. Horrek ez du esan nahi iragana arbuiatzen edo mespretxatzen zuenik: iragan askok utzitako hondarrez eraikitzen da oraina, eta orainak uzten dituen puska txikiez, unean behar dugun jantzia josten da. «Une bateko eternitatea», Spinozaren ametsa hori bera ere. Jakintsuek, mutur batean edo bestean, ondorio bera atzematen dute, eskuz ez bada, buruaz.

Une bakoitza errepikaezina da, azkena delako. Heraklitok bazekien hori eta, ondoren, denok dakigun kontua da. Ez dago bi aldiz ibai berean bustitzerik, eta ibai bera dioenak esan dezake ur bera. Uraren irudiak mugikortasunaren irudia dakarkigu, baita zerbait moldakaitzarena ere. Ura esku ahurrean ez da ura pegarrean, gure kantutegian hainbeste azaltzen dena, bestalde. Emakumea pegarra hartuta iturrira doa eta han pegarra hausten zaio. Sexualitatearen irudia ere, askotan, urarekin lotuta dago, atsegina joaten den zerbait baita. Dena badoa, udaberria eta uda, udazkena eta negua, eta gu ere bai urtaroekin batera. «Denbora joana,/ ate bat itxiko da,/ itsaso gabe». Itsasoa erakargarria bada, duen izaera aldakorragatik da. Ez da arraroa gure iruditerian itsasoa eta amodioa biak elkartuta agertzea, amodioa ere aldakorra baita, azalez ez ezik, barren-aurpegiz mudatzeko ohitura du, jostatzeko besterik ez bada ere. Ez dugu bi aldiz bide bera egiten, egunero saiatzen bagara ere; eguzkia ere, negualdi honetan, ez da bera izaten egunetik egunera; ezta ilargia ere. Eguzkiak argitzen dituen gauzak ere ez. Dena da iragankor, eta horri 'tragedia' deitzen diogu: ezin ezeri eutsi, dena badoa.

Guregandik Jainkoarenganako distantzia ez da guregandik eternitaterainoko bera.

Temas

Euskera