https://static.elcorreo.com/www/menu/img/zurekin-desktop.jpg

Danimarka eta Barataria

Miguel de Cervantes eta William Shakespeare./
Miguel de Cervantes eta William Shakespeare.
Aritz Gorrotxategi
ARITZ GORROTXATEGI

Urtero, apirilaren 23an ospatzen da liburuaren eguna, egun horretan hil baitziren Shakespeare eta Cervantes. Egia da desfase txiki bat zegoela Espainian eta Ingalaterran indarrean zeuden egutegien artean, eta, ondorioz, Shakespeare apur bat geroago hil zela, baina urte berean hil ziren, eta halabeharrak elkartu zituen biak. Geroztik asko idatzi da bi idazle handi horiei buruz, makina bat biografia, pasadizo eta ikerketa. Bitxiki, biek ala biek badute kondaira ilun eta misteriotsu baten zama bizkar gainean. Hain zuzen ere, sarritan espekulatu izan da ez zela Shakespeare izan Shakespeareren lanen idazlea. Hautagai aipatuenen artean daude Francis Bacon, Isabel erregina eta Christopher Marlowe antzerkigilea. Orain urte gutxi, Roland Emmerich zinemagileak 'Anonymous' filma eskaini zion gaiari.

XVIII. mendearen amaieran, Stratfordetik kilometro gutxira bizi zen James Wilmot jakituna bila aritu omen zen antzerkigile eta poetaren gauzen artean, baina ez zuen ezer aipagarririk aurkitu. Mutur ezkuturen bat zegoela bururatu zitzaion, eta porrotaren erresuminak jota, Francis Baconi egotzi zion Shakespeareren korpusa. Ordura arte inori ez zitzaion otu ere egin Shakespeareren egiletza ezbaian jartzea. Are gehiago, Shakespeareren garaiko idazle bakar batek ere ez zuen horrelakorik salatu. Hala ere, onartu beharra dago hipotesiak bere bidea egin duela, eta, ikuspegi literario batetik begiratuta, aski emankorra eta iradokitzailea dela. 'Da Vinci kode' berri baterako ere eman lezake. Kontua da apenas dagoela orduko agiririk, eta garai hartan oso egunkari, memoria- edo kronika-liburu gutxi idatzi zirela. Hala ere, informazio hutsuneak ez du berez esan nahi sekreturik dagoenik. Gainera, XVI. mendera arte ez zen egilearen irudia indarrean sartu antzerkiaren alorrean. Antzezlanak taulara eramaten zituen antzerki-konpainia zen antzezlanaren egilea, eta, sarritan, obra bat esku bat baino gehiagoren artean idazten zen. Lanak antzeztea zuten buruan, ez liburu formatuan argitaratzea.

Cervantesen kasuan egiletza argia eta frogatua da, baina Alcala de Henaresen jaiotako idazleak irrika bizia erakutsi zuen On Kixotearen benetako narratzailea desagerrarazteko eta fikzioa fikzioaren barruan txertatzeko. On Kixoteren istorioak baditu egiarekin nahiz gezurrarekin, ametsarekin nahiz errealitatearekin eta, nola ez, fikzioarekin eta egiarekin keinu eta koska ugari. Lehen zatiko bederatzigarren atalean Cervantesen narratzaileak aitortzen duenez, On Kixoteren istorioa Cide Hamete Benengeli izeneko historialari musulmanari zor zaio, eta haren idatzietatik hartu omen zuen berak. Nobelan ez dira falta akrobazia eta joko metaliterarioak. Batez ere, bigarren zatian, «hezur haragizko» pertsonaiak eta lehen zatikoak, literarioak alegia, batera bizi baitira, eta egoera bitxi horri zukua ateratzen dio Cervantesek maisuki. Batez ere, Baratariako uhartearen eszenan.

Cervantesek ez zuen bizimodu samurra izan. Bizi artean ez zuen arrakasta literarioa ezagutu, zerga-biltzaile eta soldadu jardun zuen, kartzelan egon zen, eskumikatua izan zen, Algerren bost urte eman zituen bahituta… Bost urteko egonaldi hartan behin baino gehiagotan saiatu zen ihes egiten, eta harrapatu bazuten ere, ez zioten heriotza zigorra ezarri, orduan ohikoa zena. Zergatik barkatu zion bizitza Hassan Baxa agintariak? Han gertatutakoaz ez dira espekulazioak falta. Orain urte pare bat, Isabel Solerrek 'Miguel de Cervantes: los años de Argel' saiakera eman zuen argitara (Acantilado argitaletxea). Algerko gatibuak sarritan agertzen dira Cervantesen lanetan, haren bizitza literarioaren zati garrantzitsu dira, osagai literario dira, bai gatibuen egoera bai bestearen kultura nahiz espazioa interpretatzeko. Garbi dago Algerko egonaldirik gabe nekez izango zela On Kixote den bezalakoa, den bezain urratzailea.

Galdu egin ez dena bi erraldoi horien lana da, aspalditik klasiko bihurtuta. Ispiluak dira klasikoak, giza hariak, eta Shakespearek eta Cervantesek argi egiten jarraitzen dute oraindik.

Temas

Euskera