http://static.elcorreo.com/www/menu/img/zurekin-desktop.jpg

Grice eta euskalkien erabilera publikoa

Iñigo Martinez futbolari ondarrutarrak bere herriko hizkera erabiltzen du adierazpenetan./Luis Ángel Gómez
Iñigo Martinez futbolari ondarrutarrak bere herriko hizkera erabiltzen du adierazpenetan. / Luis Ángel Gómez

Zer eskatu diezaiekegu kirolariei adierazpen publikoak egiten dituztenean? Nire ustez, onartuta dauden arauak erabiliz idazteko

FELIX GERENABARRENA

'Filosofia' hitza entzutean ez dugu bat-batean eguneroko interesekin edo arazoekin lotzen. Are gehiago, aisialdiko gaiekin batera aipatzen denean, batez ere futbol munduari buruzko elkarrizketetan, zentzu orokor batean erabiltzen da 'filosofia' hitza, erakunde batek, Athletic taldeak batez ere, izan ditzakeen gorengo sinesmenen isla moduan alegia. Berezko zentzua, hau da, historia luzea duen jakintza kritikoarena, sakonegia, zailegia edo praktikotasun gutxikotzat jotzen da sarritan. Hala ere, Filosofiak jakintza moduan baditu bere barnean filosofia batzuk eguneroko buruhausteetan aplikagarriak direnak. Horren adibide bat azalduko dut artikulu honetan.

Azken asteetan euskal kirol mundua hankaz gora jarri du Iñigo Martinez jokalari ondarrutarraren talde-aldaketak. Horren ondorioz, realzale gehienen bihotzak zauritu egin dira eta neurri berean harrotu dira lehoien esperantzak. Sentimenduek, beraz, garrantzia dute kasu hau aztertzerakoan, ez bakarrik kirolzaleenak, baizik eta hizkuntzarekiko, hots, euskararekiko sentimenduak dituzten guztienak ere bai. Hemen proposatu nahi dudana da Paul Grice filosofoaren oinarrizko ideia batzuek lagundu dezaketela publikoki egiten diren adierazpenetan, batez ere adierazpenen hartzaileen interesak urratuak izan ez daitezen. Gricek azpimarratu zuen bere teoria deskriptiboa zela, ez normatiboa edo arautzailea. Hau da, bere helburua ez da adierazpenen auzia egitea, baizik eta erakustea printzipio batzuek betetzen ez direnean, elkarrizketak ez duela bere helburua ongi betetzen. Horregatik uste dut bidezkoak direla kirolari profesional baten adierazpenek sortu duten eztabaidan, futbolariaren pertsonan bi ezaugarri gertatzen direla esatea: alde batetik kirolaria ez da nahitaez hiztun trebea izan behar; bestalde, hori horrela bada ere, pertsonaia publikoa izateagatik eta adierazpena publikoa izanez gero, eragin publikoa dute, ez soilik pribatua. Beraz, auzieragileak baino gehiago lagungarriak izan behar lirateke kasua aztertzeko irizpideak.

Grice eta kooperazioa

Herbert Paul Grice britainiar filosofo bat zen eta bere lana oso garrantzitsua da hizkuntzaren filosofian eta batez ere pragmatikan, hau da, eguneroko bizitzan erabiltzen diren hizkuntza adierazpenen ezagutzan. Bere idazki nagusiak 'Studies in the way of words' (Ikasketak hitzen bidean) liburuan jaso zituen eta eragin handia izan zuten hizkuntzak gizartean duen erabilerari buruzko ikasketetan. Gricen teoria adierazpen linguistikoetan oinarritzen da eta bereziki elkarrizketa testuinguru batean esaten diren adierazpenak aztertzen ditu. Hau da, subjektu batek beste bati edo beste batzuei zuzentzen dizkien adierazpenak. Elkarrizketa testuinguruan ematen direnez gero, Gricentzat, elkarrizketa arrakastatsua izateko, partaide direnen artean ezinbestekoa da kooperazio printzipioa erabiltzea. Hemen aztertzen ari garen kasuan begiratu behar dena da zein eragin duen euskalki batean egindako adierazpen publiko batek, ondarrutarrez esate baterako, kooperazio helburua aintzat hartuta.

«Jokalariaren helburua maitatu izan dituenei benetako sentimenduak komunikatzea da»

Gricentzat, elkarrizketa batean kooperazioa egon dadin lau baldintza bete behar dira. Lehen baldintza kantitatearena da, hau da, adierazpenak bere helburua lortzeko beharrezkoa duen informazio kopurua hornitzen duen edo ez. Alde horretatik ez dago arazorik, zeren eta mezuaren helburua, jokalariaren taldekideak eta jarraitzaileak izan direnei eskerrak ematea, erabat bermatuta dago. Bigarren baldintza kalitatezkoa deitzen da, eta adierazpenaren egiazkotasunarekin dauka zerikusia. Jokalariak idazkian bere esker ona eta sentimenduak azaltzen zituen, idazkia taldez aldatu eta berehala egin zen, beraz ez dago zalantzarik nahiz eta Realeko zaletuak minduta egon, agiria zintzoa dela. Horrez gainera, jokalariak ez zuen agiria ateratzeko beharrik, nahi izan balu ezer idatzi gabe joan zitekeen edo eremu pribatuan agur esan ziezaiekeen lankide ohiei.

Mamia

Hirugarren eta laugarren baldintzetan dago eztabaidaren mamia, ordea. Hirugarrena da gailentasun baldintza, eta esan nahi du, elkarrizketa testuinguru batean, adierazpen aproposa izan behar duela, emaileak eta hartzaileak dituzten xedeen arabera. Aztertzen ari garen idazkian, jokalariak hasten du harreman linguistikoa, berea baita idazkia ateratzeko ekimena eta barnean dituen sentimenduak kaleratzeko borondatea. Mezuaren hartzaile zuzenak Realeko taldekideak eta jarraitzaileak dira. Beraz, zuzenduta dagoen hartzaileen multzoa batez ere gipuzkoarrena eta realzaleena da, baina komunikatzeko ez du hizkuntza batua erabiltzen, Ondarroako hizkera baizik. Ortografia aldetik ere, ez ditu batuaren konbentzioak erabiltzen eta ondarrutarra ez den bati arrotza iruditu dakioke, esanahia ulertzeko modu fonetikoan irakurri behar baita. Aipatu behar da Ondarroan sarri erabiltzen dela hizkera hori herrian egiten diren argitalpen eta iragarkietan, baina futbolariaren mezuaren lehentasunezko hartzaileak ez lirateke ondarrutarrak izan behar, realzaleak baizik. Laugarren baldintza komunikatiboa argitasunarena da. Alde horretatik efektu kontraesankorra lortzen du mezuak. Jokalariaren helburua maitatu izan dituenei benetako sentimenduak komunikatzea da, baina erabiltzen den forma ez da lagungarria lortu nahi den helbururako.

«Jokalariaren helburua maitatu izan dituenei benetako sentimenduak komunikatzea da»

Sare sozialei esker, kirolari ezagunen adierazpenek gero eta oihartzun handiago dute gizartean, eta batzuk 'trending topic' bilakatzen dira. Egin behar den galdera zera da: zer eska diezaiekegu kirolariei adierazpen publikoak egiten dituztenean, esate baterako eskerrak emateko agiri bat idazten dutenean? Nire ustez ez da ahalegin handia egin behar gaur egun onartuta dauden arauak erabiliz idazteko, ulergarritasuna bermatzen baita beraiekin.

Artikuluan Gricen teoria erabili dut, baina historia luzea du euskararen normalkuntza prozesuak. Prozesu hori neketsua izan da eta eraso asko gainditu behar izan ditu. Horrelako kasu batean ahalegin txiki batek, esate baterako norbaiti aholkua eskatzeak, diferentzia handia eragin dezake.

Temas

Euskera

Contenido Patrocinado

Fotos

Vídeos