El Correo

«Piarres Larzabalek gizartean zeuden gaiak, arazoak lehenik eta gero euskaldunon historia, aipatu zituen»

Isabelle Echeverria autorea.
Isabelle Echeverria autorea.
  • Isabelle Echeverriak Larzabalen antzerkigintza aztertu du aurkeztu berri duen ikerketan

34. Idazleen Biltzarrean, Saran, Euskaltzaindiak eta Euskararen Erakunde Publikoak Isabelle Echeverriak ondutako 'Piarres Larzabalen antzerkigintza: 1950-1982. Euskarazko antzerki identitatioaren paradigmak' liburua agertu dute. Ikerketa honetan, Echeverriak Larzabalen antzerkigintza aztertzen du, eta argitaratu gabeko bi antzerki-lan eskaintzen ditu. Gainera, Iparraldeko hainbat antzerki-talde amateurretan eragin handia izan zuela aipatzen du liburuak.

Nor izan zen Piarres Larzabal, edo zein izan zen haren eragina?

Piarres Larzabal giro euskaldunan sortu zen eta euskaraz idazten hasi zen oso goiz. Euskalzaleen Biltzarretik sari bat jaso zuen hamabost urte bete baino lehen. Idazteko zaletasuna jarraitu zuen eta herrian zegoen antzerki taldean aritu zen. Apeztu zen 1939an eta Hazparnen izendatu zuten. Bertan erretora antzerkizalea zen eta frantsesetik antzerkiak itzultzen zituen eta herriko antzerki taldearen esku uzten zituen. Horrela herriko gazteekin hasi zen antzerkian Larzabal. Garaiko prentsan lehen aldiko 1946an agertzen da antzerkiak taularatu zuela, bere lana goraipatzen da. Aldiz, bere fama benetan hedatu zuena 'Etxahun' izan zen, antzerki honek problematika garaikideak plazaratzen baitzituen.

Iparraldeko euskal antzerkian aztarna handia utzi zuen, ezta?

Izugarrizko arrakasta eta hedapena izan zuen antzerkiak. Orduz geroztik Larzabalek urtero antzerki bat edo gehiago idatzi zituen, hogeita hamar urtez, eta antzerki guztiak plazaratzen ziren, talde askok plazaratzen zituzten. Ia-ia herri bakoitzean, Lapurdin eta Behe-Nafarroan antzerki taldea zegoelako, antzerki bat ematen zen, gazteek eramaten zituzten taldeak. Utzi duen aztarna izan da hogeita hamar urtez herriko gazte askok antzerki horietan parte hartu zutela, antzerki horiek euskal munduaz hitz egiten zutelarik, herritarren kezkak, arazoak aipatuz.

Ehun antzezlan baino gehiago idazti zituen. Bazuen gai edo genero jakin bat?

Gai asko aipatu zituen, adulterioa, bortxaketa, gerla, kontrabandoa, alkolismoa, hauteskundeetako giroa, gai asko, gizartean zeuden gaiak, arazoak lehenik eta gero euskaldunen historiaz hitz egiten hasi zen, euskaldunen memorioa lantzen hasi zen, zorrotza izan gabe azterketa horietan, baina nozio batzuk man nahian, euskaldunen historia ez baitzen inon erakusten orduan. Aldarrikapen eremua ez zen baitzpada bilakatzen baina ikuspundu desberdinak plazaratzen zituen. Hau zen berezitasun handia, publikoari, gai bati buruz, pertsonaien bitartez, ikuspuntu desberdinak eskaitzen eta gurutzatzen zituen, gogotarako bidea idekia utziz. Ez zuen inoiz jarrera hetsia erakusten, iritzi aniztasuna zegoen antzerkietan.

Liburu honek, Piarres Larzabalen testuak aztertzeaz gain, Iparraldeko antzerki-talde amateurren historia ere aipatu du.

Bai, bi lerroak oso lotuak baitziren. Larzabalek horrenbeste idatzi bazuen antzerki testuak eskatzen baitzitzaizkion izan zen. Horretatik izugarrizko harremana eta lana sortu zen herritar eta autorearen artean. Gurpil bat bezala izan zen batek bestea eramaten zen, izigarrizko gozamena sortuz, denek maite zuten hizkuntzan, euskaraz. Antzerkia euskararen plaza bihurtu zen, hizkuntza debekatzen zuten eskolan, antzerkia eremu bakarra zen, eremu publikoa nolazbait euskararentzat. Naturala zen sorkuntza euskaraz izatea, gainera problematika garaikideak aipatuz, aldatzen ari zen munduaz hitz eginez euskaraz erakargarriagoa egiten zen, herritarrek ez zuten leku asko beren munduaz aritzeko. Bestalde euskaldunei harrotasun maila bat eskaintzen zitzaien eta bizi zuten kalitatezko lana baitzen.

Gaur egun, bizirik dago Larzabalen lana?

Konklusio berezi gisa erran nahi nuke antzerki gehienak, ez badira denak gaur egun oraindik ematen ahalko zirela, batzuk taularatzen dira erregularki, aipatzen dituzten problematikek hitz egiten digutelako oraindik. Antzerki mugimendu horrek publikoa hezi du ibili den tokietan, Ipar Euskal Herrian antzerkizaletasuna indartzen asko lagundu du eta gaur egun oraindik euskal antzerkiak antzokiak betetzen jarraitzen du.

Recibe nuestras newsletters en tu email

Apúntate